دولت قطع سهمیه بنزین خودروهای فرسوده را تکذیب کرد؛ مهلت ۵ ساله برای نوسازی ناوگان
دولت با تکذیب خبر قطع سهمیه بنزین خودروهای فرسوده، به‌جای اعمال محدودیت سوخت، طرحی تشویقی برای نوسازی ناوگان در نظر گرفته است. این طرح با تعیین مهلت پنج‌ساله برای جایگزینی خودروهای فرسوده و ارائه تسهیلات مالی، با هدف کاهش آلودگی هوا و مصرف سوخت در پنج کلان‌شهر کشور اجرا می‌شود؛ با این حال، میزان موفقیت آن به تأمین منابع مالی، سرعت اسقاط خودروها و استقبال مالکان بستگی دارد.
به گزارش آخرین خودرو به نقل از تسنیم، دولت دستورالعمل نوسازی ناوگان فرسوده را با هدف مدیریت آلودگی هوا و کاهش مصرف سوخت در پنج کلان‌شهر تهران، اصفهان، مشهد، شیراز و تبریز تدوین کرده است. این دستورالعمل، معیارهای فرسودگی وسایل نقلیه، مشوق‌های مالی، شرایط جایگزینی و چالش‌های اجرایی طرح را مشخص می‌کند.
معیارهای فرسودگی خودروها و موتورسیکلت‌ها
براساس مصوبه جدید هیئت وزیران، معیارهای فرسودگی وسایل نقلیه بر مبنای سن تعیین شده است و میزان پیمایش یا استثنائات در تعیین این معیارها در نظر گرفته نمی‌شود. بر این اساس، شرایط سنی فرسودگی وسایل نقلیه به شرح زیر است:
- خودروهای سواری: ۲۰ سال
- تاکسی‌های درون‌شهری: ۱۲ سال
- موتورسیکلت‌های کاربراتوری: ۶ سال؛ این مدت در صورت تأیید شرایط فنی، قابلیت تمدید تا ۱۲ سال را دارد.
مشوق‌های دستورالعمل نوسازی ناوگان فرسوده
دستورالعمل جدید برای تشویق مالکان به اسقاط و جایگزینی وسایل نقلیه فرسوده، چند مشوق اصلی در نظر گرفته است.
تداوم سهمیه سوخت خودروهای فرسوده: برخلاف برخی اخبار منتشرشده درباره قطع سهمیه بنزین، سهمیه سوخت خودروهای فرسوده همچنان برقرار است و قرار نیست صرفاً به دلیل فرسودگی خودرو، سهمیه سوخت آن قطع شود.
مهلت پنج‌ساله برای جایگزینی خودرو: مالکان خودروهای فرسوده پنج سال فرصت دارند برای جایگزینی وسیله نقلیه خود اقدام کنند. با این حال، بهره‌مندی از معافیت‌های تردد به ثبت‌نام در «سامانه اسقاط کشور» وابسته است.
تأمین اعتبار از محل صرفه‌جویی سوخت: براساس پیگیری‌های وزارت صنعت، معدن و تجارت، قرار است صرفه‌جویی حاصل از کاهش مصرف سوخت به‌عنوان بخشی از عواید اسقاط محاسبه شود و منابع حاصل از این محل به مالکان اختصاص یابد. این سازوکار می‌تواند بخشی از منابع مالی مورد نیاز برای اجرای طرح نوسازی را تأمین کند.
تسهیلات مالی برای جایگزینی خودروهای فرسوده
تسهیلات در نظر گرفته‌شده برای نوسازی ناوگان در دو گروه اصلی خودروهای سواری و تاکسی‌ها ارائه می‌شود. میزان حمایت مالی در این دو گروه متفاوت است.
وام ۴۰۰ میلیون تومانی برای خودروهای سواری
برای جایگزینی خودروهای سواری فرسوده، وامی به مبلغ ۴۰۰ میلیون تومان با نرخ سود ۸ درصد و دوره بازپرداخت سه‌ساله در نظر گرفته شده است. این تسهیلات با هدف کاهش فشار مالی ناشی از خرید خودروی جایگزین ارائه می‌شود.
بسته حمایتی حدود ۱.۴۵ میلیارد تومانی برای تاکسی‌ها
رانندگان تاکسی برای نوسازی وسیله نقلیه خود می‌توانند از یک بسته ترکیبی با ارزش تقریبی یک میلیارد و ۴۵۰ میلیون تومان بهره‌مند شوند. اجزای این بسته عبارت‌اند از:
- وام یک تا ۱.۲ میلیارد تومانی
- ۳۶۰ میلیون تومان ارزش ریالی شش گواهی اسقاط
- ۷۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان ارزش لاشه خودرو
ترکیب این منابع با هدف تسهیل جایگزینی تاکسی‌های فرسوده طراحی شده است تا هزینه خرید خودروی جدید برای رانندگان کاهش پیدا کند.
سازوکار اجرایی «کلید به کلید» چگونه است؟
یکی از بخش‌های مهم دستورالعمل نوسازی ناوگان، اجرای طرح «کلید به کلید» است. در این روش، مالک خودروی فرسوده تا زمان تحویل خودروی جدید، وسیله نقلیه فعلی خود را در اختیار خواهد داشت.
هدف از اجرای این سازوکار، جلوگیری از ایجاد وقفه در فعالیت اقتصادی مالکان و به‌ویژه رانندگان تاکسی است؛ زیرا از دست دادن وسیله نقلیه پیش از تحویل خودروی جایگزین می‌تواند درآمد روزانه این گروه را تحت تأثیر قرار دهد.
طبق گزارش سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو)، مدت‌زمان مورد انتظار برای انجام مراحل اداری و اعتبارسنجی در این طرح، به‌طور میانگین ۴۵ روز کاری برآورد شده است. البته تحقق این زمان‌بندی به عملکرد اجرایی طرح و تأمین به‌موقع خودروهای جایگزین وابسته خواهد بود.
چالش‌های نوسازی ناوگان فرسوده کشور
با وجود پیش‌بینی تسهیلات مالی و مشوق‌های جدید، اجرای طرح نوسازی ناوگان با چالش‌های متعددی روبه‌رو است. حجم بالای خودروها و موتورسیکلت‌های فرسوده، پایداری منابع مالی و میزان استقبال مالکان از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر نتیجه نهایی این طرح تأثیر بگذارند.
۱. فاصله زیاد سرعت نوسازی با حجم ناوگان فرسوده
براساس آمار ارائه‌شده، حدود ۳۵ درصد از کل ناوگان کشور فرسوده است. این حجم شامل ۱۱ میلیون موتورسیکلت نیز می‌شود و نشان می‌دهد که نوسازی ناوگان به برنامه‌ای گسترده و بلندمدت نیاز دارد.
با سرعت فعلی اسقاط، یعنی حدود ۱۴۰۰ دستگاه در روز، نوسازی کامل این حجم از وسایل نقلیه به زمان بسیار طولانی نیاز خواهد داشت. از سوی دیگر، نرخ فعلی اسقاط پاسخگوی فرسودگی انباشته‌شده طی ۱۷ سال گذشته نیست. بنابراین، حتی با اجرای دستورالعمل جدید، افزایش ظرفیت اسقاط و سرعت جایگزینی وسایل نقلیه برای دستیابی به اهداف طرح ضروری خواهد بود.
۲. پایداری مالی تسهیلات و فشار بر منابع اعتباری
تعیین نرخ سود ۸ درصد برای تسهیلات نوسازی، در شرایط تورمی می‌تواند بار مالی قابل‌توجهی بر صندوق «سها» و نظام بانکی تحمیل کند.
پایداری این نرخ تسهیلات به تأمین منابع مالی مستمر، به‌ویژه از محل عواید حاصل از صرفه‌جویی مصرف سوخت، وابسته است. اگر درآمد پیش‌بینی‌شده از این محل محقق نشود، ادامه پرداخت وام‌ها با نرخ سود تعیین‌شده ممکن است با ریسک مواجه شود. در نتیجه، تأمین منابع پایدار یکی از پیش‌شرط‌های اصلی تداوم حمایت‌های مالی در این طرح خواهد بود.
۳. ابهام در مشوق‌های غیرقیمتی و کاهش انگیزه اسقاط
با حذف ابزار قطع سهمیه سوخت خودروهای فرسوده، یکی از اهرم‌های فشار برای وادار کردن مالکان به ورود سریع‌تر به فرآیند اسقاط کنار گذاشته شده است.
در چنین شرایطی، انگیزه اقتصادی مالکان برای طی کردن مراحل اداری و جایگزینی خودرو ممکن است کاهش پیدا کند؛ به‌خصوص اگر تسهیلات و سایر مشوق‌ها به‌اندازه کافی جذاب نباشند یا فرآیند دریافت آن‌ها دشوار و زمان‌بر باشد.
در واقع، دولت از رویکرد «تنبیهی» به سیاست «تشویقی» تغییر جهت داده است. این تغییر می‌تواند فشار مستقیم بر مالکان را کاهش دهد، اما در مقابل، ممکن است سرعت مشارکت داوطلبانه در طرح اسقاط را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
۴. چالش‌های لجستیکی و تأمین خودرو در طرح کلید به کلید
تعهد به تحویل خودروی جایگزین در بازه زمانی مورد انتظار طرح «کلید به کلید»، به ظرفیت تولید و زنجیره تأمین خودروسازان وابسته است.
هرگونه اختلال در تولید، تأمین قطعات یا توزیع خودرو می‌تواند روند تحویل را با وقفه مواجه کند. در چنین شرایطی، وعده تحویل در مدت تعیین‌شده با چالش جدی روبه‌رو خواهد شد و ممکن است اهداف طرح برای حفظ تداوم فعالیت اقتصادی مالکان، به‌ویژه رانندگان تاکسی، به‌طور کامل محقق نشود.
بنابراین، هماهنگی میان نهادهای اجرایی، بانک‌ها، مراکز اسقاط و خودروسازان برای اجرای موفق این سازوکار اهمیت زیادی دارد.
۵. تمرکز طرح بر پنج کلان‌شهر و محدودیت پوشش جغرافیایی
تمرکز دستورالعمل نوسازی ناوگان بر تهران، اصفهان، مشهد، شیراز و تبریز نشان‌دهنده اولویت‌بندی منابع و امکانات اجرایی در مناطق مشخص است.
با این حال، محدود شدن اولویت‌های طرح به این پنج کلان‌شهر به این معناست که سایر مناطق کشور در چارچوب فعلی، اولویت مشابهی برای جایگزینی خودروهای فرسوده نخواهند داشت. این موضوع می‌تواند دامنه اثرگذاری طرح را در سطح ملی محدود کند؛ به‌خصوص در مناطقی که فرسودگی ناوگان همچنان یکی از مسائل مهم حمل‌ونقل و آلودگی هوا محسوب می‌شود.
جمع‌بندی
دستورالعمل جدید نوسازی ناوگان فرسوده با حفظ سهمیه سوخت، تعیین مهلت پنج‌ساله برای جایگزینی خودروها، ارائه وام‌های کم‌بهره و اجرای طرح «کلید به کلید» تلاش می‌کند مالکان را به مشارکت در فرآیند اسقاط تشویق کند.
با این حال، موفقیت این برنامه به عواملی مانند افزایش سرعت اسقاط، تأمین منابع مالی پایدار، تحویل به‌موقع خودروهای جایگزین و ایجاد انگیزه کافی برای مالکان وابسته است. از سوی دیگر، حجم بالای ناوگان فرسوده و محدود بودن دامنه جغرافیایی طرح نیز از چالش‌های مهم پیش روی دولت به شمار می‌روند.
در نهایت، باید دید آیا مشوق‌های مالی و فرصت پنج‌ساله می‌توانند بدون اتکا به محدودیت سهمیه سوخت، سرعت نوسازی ناوگان را افزایش دهند و بخشی از فرسودگی انباشته‌شده طی سال‌های گذشته را جبران کنند یا خیر.
